Między obrazem a rewolucją. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 16.06.2026 > Między obrazem a rewolucją

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

Między obrazem a rewolucją. Sztuka na pokuszenie. Cykl wykładów dla Służewskiego Domu Kultury, nagranie z dnia 16 czerwca 2026 r. Czy sztuka może zmieniać świat? Czy potrafi realnie przesuwać granice, podważając normy i testując społeczną cierpliwość? Podczas spotkania przyjrzymy się dziełom, które nie opisują rzeczywistości w sposób neutralny, lecz aktywnie uczestniczą w historycznych i społecznych napięciach. Od buntu wobec moralności u Maneta po krytykę instytucji i systemów w działaniach Guerrilla Girls – sztuka zawsze potrafiła skutecznie namawiać do zmiany sposobu patrzenia i myślenia. Budując emocje wspólnoty, otwiera przestrzeń dla sprzeciwu, trafia na rewolucyjne sztandary i wiedzie lud na barykady.

O cyklu: Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Groteska, karykatura, satyra. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 19.05.2026 > Groteska, karykatura, satyra

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

Spotkanie poświęcone będzie trzem strategiom artystycznym, które od wieków służą podważaniu porządku, ośmieszaniu władzy i demaskowaniu społecznych iluzji. Groteska, balansująca między śmiechem a niepokojem, rozsadza granice tego, co znane i oswojone. Satyra celnie punktuje absurdy rzeczywistości, operując ironią i przerysowaniem. Karykatura natomiast deformuje obraz świata i człowieka, by wydobyć to, co ukryte, niewygodne lub śmieszne.
Przyjrzymy się, jak te formy funkcjonują w sztuce dawnej i współczesnej oraz jak zmieniały się ich funkcje – od narzędzia krytyki społecznej po sposób komentowania kultury wizualnej i mediów. Zobaczymy też, że śmiech nie jest tylko niewinny. Bywa zdrowy i wyzwalający, ale może też stać się narzędziem wykluczenia i opresji.

O cyklu:
Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Ciekawość pierwszy stopień do piekła. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 21.04.2026 > Ciekawość pierwszy stopień do piekła

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

Choć trochę się tego wstydzimy, wszyscy lubimy podglądać. Cudze emocje, dramaty i sekrety budzą w nas grzeszną ciekawość. Artyści od wieków doskonale o tym wiedzą i chętnie się tym bawią. XIX-wieczni mistrzowie, tacy jak Paul Delaroche czy francuski akademik Jean-Léon Gérôme, pokazywali przeszłość niczym dramat oglądany przez dziurkę od klucza – pełen intryg, namiętności i momentów, o których ówcześni historycy, skupieni na suchych datach, często milczeli. Podobnym mechanizmem bawili się już wcześniej malarze północy. W lustrach, zasłonach i odbiciach w szklanych naczyniach zachęcali do podglądania tego, co dzieje się poza kadrem głównej kompozycji.

Psychologicznie podobny mechanizm działa dziś w mediach społecznościowych. Jedni podglądają, inni odsłaniają coraz więcej, by przyciągnąć uwagę. Czy to budowanie bliskości, czy raczej uzależnienie od patrzenia i bycia oglądanym? Zapraszamy na wykład o przyjemności podglądania w sztuce – od dawnych mistrzów po kulturę Instagrama.

O cyklu:
Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Schadzki, zdrady i miłostki. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 17.03.2026 > Schadzki, zdrady i miłostki

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

W kolejnym spotkaniu z cyklu „Sztuka na pokuszenie” zajrzymy za zamknięte drzwi obrazów. Ruszymy w podróż pełną intymnych gier i ukradkowych spojrzeń, w których miłość, pożądanie i sekret splatają się z codziennością. Zaczniemy od malarstwa niderlandzkiego i przedstawień kobiet czytających listy w domowych alkowach, gdzie każdy gest i detal mają swoje tajemnice.

Watteau, Boucher i Fragonard przeniosą nas w świat miłosnych intryg, rozgrywających się w ogrodach i pachnących perfumami rokokowych buduarach. XIX wiek przeniesie do tętniącego kankanem nocnego Paryża, gdzie performans miesza się z intymnością, a bliskość zostaje wystawiona na widok publiczny. Na koniec obraz zakochanych pokaże nam sztuka współczesna. Czasem będzie to, jak u Abramović, Nan Goldin czy Sophie Calle, relacja bolesna, krucha, ryzykowna. Czasem, jak bywa w twórczości Wilhelma Sasnala, intymność cicha, bezpieczna, domowa. Osią wszystkich tych narracji nie będzie akt miłosny, lecz emocje głównych bohaterów: ich żądza, euforia, czułość i zaufanie, a czasem ból, strach i rozpacz.

O cyklu:
Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Gorączka złota. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 17.02.2026 > Gorączka złota

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

Dlaczego złoto od tysięcy lat rozpala wyobraźnię artystów? W kolejnym spotkaniu z cyklu „Sztuka na pokuszenie” prześledzimy jego historię od antyku po współczesność. Od maski Agamemnona z Myken i chryzelefantynowych rzeźb Fidiasza, gdzie złoto oznaczało boskość, władzę i nieśmiertelność, po średniowieczne mozaiki Rawenny oraz pełne światła, objawienia i wiedzy iluminacje Hildegardy z Bingen. Zatrzymamy się przy secesji, w której złoto powraca u Gustava Klimta czy Josefa Hoffmanna jako zmysłowy ornament, łącząc sacrum z cielesnością oraz sztukę wysoką z użytkową.

Zobaczymy, jak złote tło ikony rezonuje w awangardzie Natalii Gonczarowej i projektach Soni Delaunay. W XX wieku złoto traci niewinność. Staje się fetyszem ciała, jak u Aliny Szapocznikow, nośnikiem pamięci i doświadczenia cielesnego, jak u Louise Bourgeois. Pozwala zderzyć tradycję sacrum z kruchością ludzkiego i zwierzęcego ciała – jak w sztuce Yvesa Kleina, Kiki Smith czy Mai Kitajewskiej. Dopełnieniem będzie twórczość takich artystów jak Andy Warhol i Damien Hirst, dla których złoto staje się sposobem opowiadania o współczesnym kulcie celebrytów i marzenia o luksusie, a także ceramika inspirowana japońską techniką kintsukuroi, gdzie pęknięcia podkreśla się złotem. Spotkanie będzie zatem opowieścią o nieustannie trawiącej ludzkość „gorączce złota” – od sacrum po ironię, fetysz, pamięć i naprawę.

O cyklu:
Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Krainy lenistwa i współczesne utopie. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 20.01.2026 > Krainy lenistwa i współczesne utopie

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

Na dobry początek nowego roku zajrzymy do miejsc, w których życie płynie bez wysiłku, praca przestaje być koniecznością, a codzienność zamienia się w niekończący się festyn dobrobytu i beztroski. Od biblijnego Edenu i średniowiecznych krain pieczonych gołąbków, przez oświeceniowe arkadie i literackie podróże Swifta, Woltera i Krasickiego, po modernistyczne projekty Bauhausu czy Le Corbusiera, a także psychodeliczny świat hipisów – prześledzimy, jak zmieniały się nasze marzenia o idealnym świecie. Zakończymy wśród futurystycznych utopii i technologicznych wizji lepszego jutra w projektach Zahy Hadid, Douga Aitkena czy Olafura Eliassona. Co je łączy? Nieustanne pragnienie życia prostszego, spokojniejszego i bardziej przyjaznego człowiekowi. Raz szukamy go w kontakcie z naturą i wspólnocie, innym razem – w cyfrowych rajach i konceptach „smart cities”.

O cyklu:
Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Wielkie żarcie. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 16.12.2025 > Wielkie żarcie

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

Szokujący – taki werdykt wydała opinia publiczna i krytycy na temat filmu Marco Ferreriego pod tytułem „Wielkie żarcie” (1973). Tematem francusko-włoskiego komediodramatu był wieczór z życia czterech znajomych w średnim wieku, którzy postanawiają popełnić samobójstwo i umrzeć z przejedzenia. Fabuła, będąca dosadną krytyką konsumpcjonizmu świata Zachodniego, po dziś dzień nie straciła na swojej aktualności – i to nie tylko w polu metafory. Problem z żywnością stał się przyczyną wielu problemów świata współczesnego. Jej nadprodukcja przyczynia się znacząco do pogłębienia kryzysu ekologicznego. Wysokoprzetworzone jedzenie jest powodem rosnącej nadwagi i chorób dużej części populacji wielu krajów. Powodem do wstydu dla państw rozwiniętych jest to, że nadal istnieją rejony na świecie, gdzie ludzie umierają z niedożywienia. Tymczasem globalny rynek, oparty na niewrażliwych prawidłach zysków i strat, szerzy w przestrzeni mediów publicznych i społecznościowych obrazy fetyszyzujące kulinaria. W poszukiwaniu zdrowia, a czasem jedynie nowej podniety, stajemy się wyznawcami raz to kuchni narodowej, raz molekularnej, fusion, rustykalnej… W tej ucieczce przed chorobą i śmiercią, pierwotnym lękiem przed przemijaniem, pokarm od wieków stanowi dla nas źródło krótkotrwałego ukojenia. Paradoksalnie, marzymy o nim nie tylko w czasach głodu, ale i dostatku, a sztuka – papierek lakmusowy naszej psychofizycznej kondycji – opowiada o tym na różne swoje sposoby i w różnych gatunkach.

O cyklu:
Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Adam i Ewa. Sztuka na pokuszenie

Zapis wykładu z 18.11.2025 > Adam i Ewa

Wykład dla Służewskiego Domu Kultury z cyklu  Sztuka na pokuszenie

Scena grzechu pierworodnego była uwielbiana chyba nie tylko przez odtwarzających ją artystów. Lekcja obrazkowa z pierwszej Księgi Biblii o tym, jak dotkliwa kara czeka nieposłusznych wobec Boga, miała w sobie dużo kuszącego uroku. Sceneria rajskiego ogrodu, bujna flora i fauna, a w centrum, akty – dwa ludzkie ciała. W migotliwym blasku ołtarzowej świecy kusili jasną plamą nagiej skóry, krągłością bioder, ramion i piersi. Niejedno oko zachłannie ślizgało się po malarskich kształtach i barwie, zapominając o potrzebie poprawy i moralnej odnowie. Pierwsze spotkanie z cyklu „Sztuka na pokuszenie” nie może rozpoczynać się inaczej. Startujemy z nimi: Ewą i Adamem.

O cyklu:
Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o pokuszeniu, ale baliście się zapytać – opowie wam w pierwszej osobie dawna i współczesna sztuka. Będą to historie o wielkim żarciu i krainach lenistwa, karczemnych awanturach i gorączce złota, a na koniec o schadzkach, zdradach i miłostkach. Od dzieł starych mistrzów, przez filmowe narracje, do scenicznych kreacji wielkich gwiazd pop. Będzie się działo!

Spotkanie tłumaczone na Polski Język Migowy.

Woman Art Power 2. Przepisywanie siebie. Kobiece narracje w sztuce współczesnej

Woman Art Power 2, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia, 30.05 – 06.09.2026, kurator: Paweł Witkowski

Na okładce: Iwona Demko, Płonący konar, 2025, fot. Eliza Wilczyńska Art, po lewej Sztukomodnie


Poniżej fragment tekstu, który opublikowany zostanie w katalogu wystawy.

(…)

Od biografii do struktury

Jedną z najważniejszych strategii feministycznych sztuki współczesnej pozostaje autobiograficzność. Nie jest ona zapisem prywatnych doświadczeń czy rodzajem intymnego pamiętnika – opowieść o sobie uruchamia tu sposób negocjowania miejsca kobiety w kulturze i historii. Myślenie to wyrasta z refleksji Simone de Beauvoir, która podkreślała, że tożsamość nie jest dana raz na zawsze, lecz kształtuje się w doświadczeniu i działaniu. Na gruncie tej perspektywy sztuka feministyczna od samego początku odzyskiwała ciało kobiece jako miejsce wiedzy i doświadczenia. Biografia splata się w niej z cielesnością, seksualnością, bólem, pamięcią i doświadczeniem społecznym nie jako „histeryczne” ujawnienie emocji, lecz świadoma konstrukcja narracji o sobie.

Julia Szymczykowska, Prezent idealny, 2024

Tego typu narracje odnaleźć można w twórczości Julii Szymczykowskiej (ur. 2000). W autoportretach dokonuje ona niemal bolesnej w odbiorze fragmentaryzacji swojego ciała, zawężając pole widzenia do jednego, intensywnie eksponowanego fragmentu. Kompozycje ukazują proces jego korygowania i przetwarzania. Intymne higieniczne rytuały niosą jednak wyraźny ładunek ambiwalencji. Zabiegi „upiększające” balansują tu na granicy surrealnego dowcipu i autookrucieństwa, a kosmetyczne akcesoria okazują się nie niewinnymi przedmiotami, lecz narzędziami tortur. Ujawniając przemocowy i autodestrukcyjny wymiar tych „praktyk naprawczych”, artystka nie tyle zachęca do afirmatywnego spojrzenia na ciało, ile obnaża opresyjny charakter norm narzucanych kobiecej cielesności.

Marta Nadolle, Kiedy moja mama kupiła bratu mieszkanie, ja dostałam szafę, 2025

Inaczej kwestię prywatnych narracji rozgrywa Marta Nadolle (ur. 1989). Jej obrazy balansują na skraju rodzajowych scenek i miejskich pejzaży. Utrzymane w surowej formule inspirowanej sztuką ludową, znoszą podział na to, co wielkomiejskie i peryferyjne, publiczne i prywatne. Malarka i jej bohaterka są tą samą osobą – „dziewczyną z prowincji”, której historia organizuje oś artystycznych narracji. Punktem ich wyjścia jest niepozorna codzienność: wizyty u kosmetyczki, wyjazdy do rodziny, intymność z partnerem czy perypetie w miejscu pracy. Autobiograficzność dotyka tu sieci społeczno-ekonomicznych uwarunkowań, z którymi artystka musi mierzy się samodzielnie. Reportażowy charakter przedstawień tworzy panoramę emocjonalnego krajobrazu współczesności – opowieść o poszukiwaniu bliskości, równowagi, spełnienia i bezpieczeństwa.

Dorota Hadrian, Struktura kryształu, 2017

Szczególnie wyraźnie napięcie między prywatnym doświadczeniem a strukturą społeczną ujawnia się w narracjach dotyczących macierzyństwa i pracy opiekuńczej, które przywołuje w swoich rzeźbach Dorota Hadrian (ur. 1984). Prywatna biografia artystki okazuje się zapisem systemu opartego na nierównościach i przemilczeniach. Powracającym motywem w jej twórczości jest także wymóg bezgranicznego poświęcenia i odpowiedzialności matek, utrwalany przez społeczne oczekiwania i konserwatywne narracje obecne w debacie publicznej. W tej perspektywie macierzyństwo ukazane zostaje jako doświadczenie słodko-gorzkie: z jednej strony źródło bliskości, z drugiej – emocjonalne i materialne obciążenie ponad miarę.

Ciało jako medium

W narracyjno-tożsamościowej sztuce feministycznej ciało nie funkcjonuje jedynie jako punkt, z którego artystki doświadczają i opisują świat. Jest ono traktowane także jako medium percepcji rzeczywistości, miejscem, w którym zapisują się kulturowe, społeczne i polityczne znaczenia. Ujęcie to bliskie jest myśli Elizabeth Grosz, dla której ciało nie jest ani czystą biologią, ani jedynie kulturowym konstruktem – jest dynamiczną powierzchnią, na której nieustannie negocjowane są tożsamość, podmiotowość i doświadczenie. W tym sensie feministyczne narracje cielesne traktują je jako podstawowy sposób obecności podmiotu w świecie – przestrzeń, poprzez którą doświadcza on rzeczywistości i wchodzi z nią w relację.

Martyna Czech, Kiedys cię znajdę, 2025

W tej perspektywie można interpretować malarstwo Martyny Czech (ur. 1990). Jej prace budowane są z gęsto nakładanych warstw farby, które spływają, rozlewają się i tworzą materię pozostającą w stanie nieustannego napięcia. Ta materialność obrazu nie pełni funkcji ilustracyjnej, lecz organizuje jego emocjonalny i afektywny rytm. Bohaterami kompozycji są ludzie i zwierzęta ukazywani z osobistej perspektywy malarki – krytycznej wobec świata ludzkiego, wobec zwierząt zaś empatycznej i uważnej. W wielu pracach pojawia się również wizerunek samej artystki, jednak obrazy nie stają się opowieścią „o kimś” – pozostają raczej zapisem sytuacji, w której podmiot i świat trwają w stanie współobecności i wzajemnego oddziaływania. Granica między „wewnętrznym” doświadczeniem a „zewnętrznym” światem nie zostaje zniesiona, lecz stale negocjowana w samym akcie malowania.

Olga Dmowska, Uczucie, 2025

Podobnej analizie można poddać introspektywne obrazy Olgi Dmowskiej (ur. 1983). Tworzenie jest dla niej praktyką samopoznania, a zarazem sposobem konstytuowania relacji ze światem. W jej ekspresyjnym i gwałtownym geście malarskim uaktywnia się zapis biologicznej obecności malarki, jej oddechu, ruchu, napięcia mięśni.

Kasia Kukuła, Polska malarka, 2026

Intensywny wymiar cielesności pojawia się także u Kasi Kukuły (ur. 1987). Jej obrazy to erupcja malarskich sił witalnych połączona z autotematyzmem sztuki. Nie jest to wybuch nieopanowanej afektywności, lecz świadoma praktyka wytwarzania znaczeń, w której artystka organizuje, negocjuje i przepisuje genderowe kody reprezentacji. To twórczość wysycona poczuciem humoru, która nie przybiera patetycznej pozy „heroicznego męskiego aktu twórczego” – przeciwnie, rzuca wyzwanie patologizowaniu kobiecej ekspresji jako „histerii”, afirmuje „nadmiar emocji” i „brak dyscypliny”. Kobieca kreacja ma tu ciężar, skalę i fizyczną siłę. To nie subtelne muskanie płótna, lecz bezpardonowe zajęcie przestrzeni dla siebie.

Paulina Poczęta, Dżefrey, 2026

Inaczej problematykę ciała jako medium ujmuje w swoich pracach Paulina Poczęta (ur. 1980). Realizuje go w recyklingowych kolażach budowanych z tekstylnych odpadków i resztek codzienności. Ciało pojawia się tu jako ślad zapamiętany w materiale i procesie gromadzenia. Malarską erupcję zastępuje akumulacja, ekspresję – archiwum, a gwałtowny gest – nawarstwianie śladów.

Kamp, subwersja i widzialność

Iwona Demko, Na świeczniku. Żyrandol pierwszych studentek krakowskiej ASP, 2024

Jedną ze strategii widzialności i sprawczości we współczesnych narracjach feministycznych jest estetyka bliska kampowi. Teoretyczną podbudowę dla takich praktyk dostarcza refleksja nad parodią i subwersją prowadzona przez Susan Rubin Suleiman, Mary Ann Doane czy Judith Butler. Na przecięciu wizualnego dowcipu, estetyki kampu i feministycznej krytyki reprezentacji lokuje się twórczość między innymi Iwony Demko (ur. 1974). Artystka realizuje obiekty, instalacje, prace site-specific, wideo oraz projekty funkcjonujące w przestrzeni Internetu, konsekwentnie budując język oparty na estetyce nadmiaru. Jej znakiem rozpoznawczym pozostaje kolor różowy – obecny w wielu odcieniach – który w połączeniu z formułą miękkiej rzeźby uruchamia ambiwalentną grę między tym, co stereotypowo uznawane za infantylne i „kobiece”, a radykalnym przekazem światopoglądowym. Centralnym elementem pozostaje dla niej afirmatywne przepisanie tabuizowanej i uprzedmiotowionej przez męskie spojrzenie ikonografii waginy. Praktykowana przez artystkę metoda empatii herstorycznej obejmuje także odzyskiwanie figur matriarchalnych oraz wypartych kobiecych biografii. To sztuka, która nie operuje logiką konfrontacji, lecz przemieszczenia – sytuując w centrum pola widzialności to, co zostało z niego wyparte i zmarginalizowane.

Alex Urban, Burza idzie, 2026

Podobnie w twórczości Alex Urban (ur. 1978) elementy komiksowej umowności i kiczu nie są jedynie grą z estetyką popkulturową, lecz działają jako mechanizmy destabilizujące tradycyjne wyobrażenia kobiecej cielesności i emocjonalności. Jej malarstwo, oscylujące między humorem a dyskomfortem, dziewczęcością a przemocą, można interpretować jako przykład feministycznej groteski. To strategia toksycznej słodyczy – uwodzi wizualną atrakcyjnością, jednocześnie budząc niepokój i ujawniając doświadczenia lęku, alienacji, wstydu i przemocy symbolicznej. Kamp nie funkcjonuje tu jako stylistyczny kostium, lecz jako narzędzie subwersji – sposób rozbijania pozornie niewinnych obrazów i klisz kulturowych.

Surrealność jako przekształcenie

Jak pokazała Whitney Chadwick w swojej fundamentalnej analizie kobiet i surrealizmu, od samego początku nurt ten stawał się przestrzenią sprzyjającą twórczości artystek, które przekształcały jego język w narzędzie emancypacyjne. Zamiast być obiektem męskiej projekcji nieświadomości, artystki budowały za jego pomocą własne, alternatywne modele podmiotowości – autonomiczne światy oraz figury transgresji wymykające się patriarchalnym normom. Dziedzictwo to powraca we współczesnej sztuce w narracjach odwołujących się do doświadczeń płynnej tożsamości i przekraczania granic między tym, co racjonalne i nieracjonalne, oficjalne i wyparte.

Agata Kus, Domie złoty, 2022

Niesamowitość, jako kategoria bliska surrealności, powraca w wielu pracach Agaty Kus (ur. 1987). Nie są to, jak w historycznym surrealizmie, introspekcyjne wizje podświadomości, lecz zakodowane narracje wizualne. Punktem wyjścia do ich stworzenia są dla artystki kadry filmowe i fotografie. To, co rozpoznawalne, zostaje przez nią zestawione w nieoczywiste konfiguracje o wysokim ładunku symbolicznym. Montażowa logika służy tu do podważenia normatywnych sposobów przedstawiania świata, a zakłócenia banalnej rzeczywistości ukazanej w obrazach mają budzić stopniowo narastający niepokój.

Anna Czarnota, Obyśmy je znały, obyśmy nimi były, 2026

W bliskim do Kus rejestrze wizualnym utrzymują się obrazy Anny Czarnoty (ur. 2000). Surrealność służy tej artystce jednak przede wszystkim do wyrażania doświadczenia psychicznego. Jej figuralne kompozycje to zawieszone poza czasem, bliżej niedookreślone sytuacje. Niektóre tytuły sygnalizują kontekst wydarzeń z biografii artystki, ale codzienność zostaje tu subtelnie przesunięta w stronę metafory a zwyczajność zyskuje wymiar wewnętrznego napięcia.

Zuzanna Romańska, Miasto hyzopu, 2025, zdjecie dzięki uprzejmości MCSWE

W obrębie współczesnych narracji symboliczno-surrealnych sytuuje się również twórczość Zuzanny Romańskiej (ur. 2001) oraz Laury Gutowskiej (ur. 1997). Romańska buduje wielowarstwowy kolaż ikonografii, tworząc autorską prywatną mitologię i przywołując narracje funkcjonujące poza oficjalnym obiegiem kulturowym. Ludowe wierzenia, magiczne rośliny, kobiece rytuały i postaci pobrzmiewają tu nie jako egzotyczny ornament, lecz alternatywna forma wiedzy i pamięci. Laura Gutowska sięga z kolei po zakorzenioną w tradycji Zachodu klasyczną ikonografię antyczną i archetypiczne figury kobiece. Mit nie jest tu jednak odległym kostiumem, ale nieoczekiwanym zwierciadłem, w którym współczesna kobieta rozpoznaje siebie. To malarstwo o wymiarze metaforycznym, które w swojej drugiej warstwie przybiera charakter feministyczno-surrealny.

Laura Gutowska, Resztę dopowie Księżyc, 2026

Od hybrydy do materii

Strategie narracyjne w sztuce współczesnej coraz częściej odchodzą od stabilnego, antropocentrycznego modelu podmiotu na rzecz jego rozproszenia i wielorakości. Perspektywa ta znajduje silne oparcie w refleksji Rosi Braidotti nad podmiotem nomadycznym. Od hybrydycznych figur wywiedzionych z tradycji surrealizmu, po sztukę prozwierzęcą i posthumanistyczną, podmiot jawi się jako forma dynamiczna i relacyjna. Tego typu przesunięcia pozwalają myśleć o narracji nie jak o opowieści prowadzonej przez autonomiczne „ja”, lecz jak o polu współistnienia, w którym sprawczość rozdziela się pomiędzy ludzi, zwierzęta i materię nieożywioną.

Monika Falkus

Świetnym przykładem takiej niestabilnej i niejednoznacznej podmiotowości są obrazy Moniki Falkus (ur. 1993). Jej praktyka koncentruje się na kobiecej seksualności i emocjonalności. Świat przedstawiany przez artystkę budowany jest z rozmytych smug farby, w których wyczuwa się napięcie. Figury wywiedzione z mitów, tradycji i osobistych wspomnień poddawane są deformacjom i przekształceniom, które wzmagają atmosferę ambiwalencji – między baśniowością a opresją.

Ida Karkoszka

Inaczej podmiot nomadyczny ujawnia się w twórczości Idy Karkoszki (ur. 1985). Artystka wykorzystuje medium rzeźby jako narzędzie krytyki systemowych form przemocy wobec ludzi, zwierząt i środowiska. Wskazuje na mechanizmy ich uprzedmiotowienia i eksploatacji. Rozwija refleksję nad przemocą wpisaną w logikę późnego kapitalizmu, w której zarówno ciała ludzkie, jak i nie-ludzkie oraz ekosystemy podlegają procesom wydobycia i zużycia. Te narracje wpisują się w feministyczną etykę troski oraz współczesne perspektywy ekologiczne, posthumanistyczne i międzygatunkowe.

Angelika Markul, Bez tytułu z serii O, Lie on Me, 2023 (źródło zdjęcia: galeria Leto)

W realizacjach Angeliki Markul (ur. 1977) to materia uzyskuje własną sprawczość. Gromadzi pamięć, przenosi afekt, wchodzi w relacje z przestrzenią i ciałem widza niezależnie od ludzkiej intencji. W tym sensie praktyka artystki najpełniej ujawnia posthumanistyczne przesunięcie podmiotu – nie człowiek organizuje tu znaczenie, lecz materia je współwytwarza. Pracując z woskiem, skórą, filcem czy światłem, artystka sytuuje odbiorcę wobec sił, które przekraczają ludzką skalę i wymykają się kulturowym kategoriom dobra i zła. W tej relacji podmiotowość staje się nomadyczna – nie jako ruch jednostki, lecz jako rozproszenie w obrębie materii, między tym, co ludzkie i pozaludzkie, zmysłowo bliskie i wymykające się uchwyceniu.


Współczesne praktyki artystek funkcjonujących w obrębie narracji feministycznych, surrealnych, kampowych i posthumanistycznych nie dają się jednoznacznie przypisać do jednej strategii czy estetyki. Przeciwnie – często swobodnie przemieszczają się pomiędzy tymi rejestrami, traktując je jako elastyczne narzędzia opisu rzeczywistości. Hybrydyczność, cielesność, afekt, pamięć i sprawczość materii nie funkcjonują tu jako odrębne kategorie, lecz jako wzajemnie przenikające się języki współczesnego doświadczenia.

Jadwiga Sawicka

Tę niemożność prostej klasyfikacji uosabia twórczość Jadwigi Sawickiej (ur. 1959). Jej „pisane obrazy” sytuują się na pograniczu malarstwa, języka i komunikatu wizualnego – artystka zestawia frazy zaczerpnięte z języka reklamy, mediów i codziennego obiegu informacji z malarską materią, tworząc prace funkcjonujące jednocześnie jako obraz i znak. Słowa nie pełnią tu funkcji ilustracyjnej, lecz uruchamiają procesy interpretacyjne. Praktyka Sawickiej łączy strategie narracyjne, krytykę wizualności, refleksję nad ciałem społecznym i materialność obrazu – funkcjonuje w ruchu pomiędzy rejestrami, nie zatrzymując się w żadnym z nich.

(…)


Wernisaż, na zdjęciu m.in.: autorki prac pokazywanych na wystawie wymienione w powyższym tekście, po lewej stronie kurator wystawy Paweł Witkowski

Serdecznie dziękuję kuratorowi wystawy Pawłowi Witkowskiemu za zaproszenie do napisania tekstu, który w całości ukaże się w katalogu do tej wystawy. Serdecznie dziękuję dyrekcji Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu oraz wszystkim jego pracowniczkom i pracownikom za zawsze miłe przyjęcie w ich wspaniałych progach.

Dziękuje serdecznie Elizie Wilczyńskiej za możliwość wykorzystania zdjęcia jej autorstwa na okładkę tego wpisu na moim blogu.

Podziękowania dla Jana Przypkowskiego autora reszty zdjęć, które powstały podczas wernisażu a zostały w tej publikacji użyte.

Serdecznie gratuluję i dziękuję wspaniałym artystkom, których prace znalazły się na tej wystawie. Wasza twórczość inspiruje mnie nieustannie.

Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało. Archiwum kuratorki

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

KOSTIUM WŁADZY

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026
Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026
Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

RYCERSKIE MANEWRY

Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało. Zamek Królewski w Warszawie  10.10.2025 - 8.02.2026
Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026
Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało. Zamek Królewski w Warszawie  10.10.2025 - 8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

HISTORIE FUTREM PODSZYTE

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

FLORA TRANSGRESJE

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

KOSTIUM FILOZOFA

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

W PUŁAPCE BUDUARU

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

ZORIENTOWANI?


NIECH NAS WIDZĄ!

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

DZIEDZINIEC WIELKI

Agata Agatowska, Cristal transformation, 2023; Niech nas widzą! Wizerunk, strój, ciało; Zamek Królewski w Warszawie 10.10.2025-8.02.2026

WERNISAŻ 9.10.2025

Zdjęcia z mediów społecznościowych Zamku Królewskiego w Warszawie

Pokazu ubiorów z kolekcji Adama Leja – reżyserka pokazu – Katarzyna Stefaniuk, stylistka – Anną Męczyńska, wizaż – Magda Atkins,  kompozytor muzyki – Tomasz Butowt.

po lewej: Adam Leja kolekcjoner mody, po prawej Elżbieta Szurpicka projektantka wystawy

MIŁE SPOTKANIA Z AUTORKAMI I AUTORAMI PREZENTOWANYCH PRAC

Twórczynie i twórcy prac prezentowanych na wystawie

Lista osób tworzących wystawę oraz instytucji i osób użyczających prace


WYDARZENIA TOWARZYSZĄCE WYSTAWIE

Spektakl performatywny MIMIKRA 9 listopada 2025 r.

Spektakl to choreograficzna medytacja nad społeczną naturą człowieka, inspirowana zjawiskiem mimikry – automatycznego, nieświadomego naśladowania wyglądu, gestów, emocji i zachowań innych. Duet performerów tworzy żywy organizm, morficzne ciało wspólne, które nieustannie negocjuje kierunek ruchu, eksplorując relacyjność, repetycję i złudzenia cielesnej formy. W psychologii społecznej mimikra stanowi formę adaptacji społecznej, która pomaga jednostce budować więzi i zyskiwać akceptację. To zjawisko wspiera procesy takie jak współpraca, zaufanie i empatia, wzmacniając poczucie przynależności do grupy. W obliczu współczesnych kryzysów spektakl staje się więc rodzajem czułego manifestu współistnienia – próbą odnalezienia harmonii między potrzebą przynależności i odrębności. W tym rozumieniu poszerza spojrzenie na mechanizmy ludzkiej komunikacji niewerbalnej, której poświęcona jest wystawa Niech nas widzą! Mediatyzuje wewnętrzne pragnienie zindywidualizowania
się jednostki i jednocześnie jej zunifikowania z grupą.

Choreografia: Liwia Bargieł-Kiełbowicz we współpracy ze Stanisławem Bulderem. Wykonanie: Liwia Bargieł-Kiełbowicz, Stanisław Bulder. Muzyka: Jerzy Mączyński Produkcja: Fundacja Artystyczna Perform oraz Mazowiecki Instytut Kultury, współfinansowane przez m.st. Warszawa. Partnerzy: Przestrzenie Sztuki Lublin, Lubelski Teatr Tańca, Komuna Warszawa Open Studio. Wsparcie techniczne: Grzegorz Grzegorzek

zdjęcia: Zamek Królewski w Warszawie


WYKŁADY STACJONARNE

  • Społeczne konteksty ubioru i mody. Prwadzący dr hab. Paweł Możdżyński, prof. UW, 15 listopada 2025 r

  • Niech Nas nie widzą.  Prowadząca prof. Maria Poprzęcka, 31 stycznia 2026 r.

WYKŁDY ONLINE TOWARZYSZĄCE WYSTAWIE


MEDIA O WYSTAWIE (wybór)

Polityka Piotr Sarzyński, Stare i nowe szaty króla. Wkrótce otwarcie nowej wystawy w Zamku Królewskim w Warszawie, 17.09.25

Wyborcza.pl Wojciech Szot, Buty Wallis Simpson, portret Marii Antoniny. Co strój mówi o człowieku?

Zwierciadlo.​pl Arek Zagata, NIECH NAS WIDZĄ/ Wizerunek, strój, ciało” na Zamku Królewskim., 10.12.25

Dzień Dobry TVN, Z wizytą na wystawie „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało”
18.10.25 08:29:21

Polsat Na Zamku Królewskim w Warszawie można zobaczyć 250 arcydzieł pokazujących historię ubioru.​ Reportaż: Małgorzata Ziętkiewicz., 10.10.25 19:15:12

Polsat News To nie tylko stroje, to także informacja o władzy, hierarchii, tożsamości albo aspiracjach.​ Na Zamku Królewskim w Warszawie można zobaczyć 250 arcydzieł pokazujących historię ubioru. Reportaż: Małgorzata Ziętkiewicz., 10.10.25 22:19:01

TVP2 Na Zamku Królewskim w Warszawie najnowsza wystawa „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało”, 18.10.25 19:09:54

Polskie Radio Dwójka > Poranek Dwójki > „Niech nas widzą!”. Wystawa na Zamku Królewskim w Warszawie / 07.10.2025 13:11

Polsat Na Zamku Królewskim w Warszawie można zobaczyć 250 arcydzieł pokazujących historię ubioru.​ Reportaż: Małgorzata Ziętkiewicz.​ ​Wydarzenia (odc.​ 1010), 10.10.25 19:15:12

TVP2 Informacje kulturalne 18.10.25 19:09:54

TVP Kultura Afisz kulturalny ekstra 22.10.25 06:08:24

TVP Kultura Informacje kulturalne 15.10.25 16:34:40

TVP Info Teleexpress Extra, Miłka Skalska znalazła kod na wystawie
w Zamku Królewskim w Warszawie.​ Rozmowa o wystawie „Niech nas widzą Wizerunek strój ciało” z jej kuratorką Moniką Przypkowską, 13.10.25 17:25:12

Polskie Radio Dwójka, Poranek Dwójki, „Niech nas widzą!”. Wystawa na Zamku Królewskim w Warszawie / 07.10.2025 13:11

Polsat Na Zamku Królewskim w Warszawie można zobaczyć 250 arcydzieł pokazujących historię ubioru.​ Reportaż: Małgorzata Ziętkiewicz.​ ​Wydarzenia (odc.​ 1010), 10.10.25 19:15:12

TVP3 Warszawa Dobrego dnia, Przegląd kulturalny z zaproszeniem na wystawę „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało” do Zamku Królewskiego w Warszawie, 17.10.25 16:59:30

PR1 O wystawach, na których króluje moda, m.in. „Niech nas widzą, wizerunek strój ciało”. 18.10.25 20:30:46 Muzyczny wehikuł czasu

PR3 Program Środka, Rozmowa o wystawie „Niech nas widzą!…” z jej kuratorką Monika Przypkowska, 21.10.25 13:36:59

Magazyn Radia TOK FM, Wizerunek strój ciało w Zamku Królewskim w Warszawie i o tym dzisiaj będziemy opowiadać w Andy Materii już za chwilę po informacjach Radiotok FM, 07.12.25 14:41:17

Radio Chilli ZET Wystawa „Niech nas widzą wizerunek strój i ciało”, to jest coś co rozłożyło mnie na łopatki…​, Poza czasem, 18.10.25 16:23:00

Radio Chilli ZET Na chilloucie Przekaz ukryty w stroju na przestrzeni stuleci.​
To jest temat nowej wystawy na Zamku Królewskim w Warszawie.​ Od szat królewskich po kreację współczesnych wizjonerów mody.​ 09.10.25 13:00:08

Radio Chilli ZET Dobre Wibracje Wystawa „Niech nas widzą wizerunek strój i ciało” w Zamku Królewskim w Warszawie. 09.10.25 10:00:11

Radio RDC Południe RDC Będziemy odkrywać nasz region i sprawdzimy, co słychać na Mazowszu.​ Później zajrzymy do Zamku Królewskiego w Warszawie, gdzie trwa wystawa „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało. 13.10.25 10:13:21

Radio RDC Niedzielny poranek Wystawa „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało” na Zamku Królewskim w Warszawie z obiektami mody. 19.10.25 09:44:32

Radio 357 Ranek Na Zamku Królewskim można podziwiać nową wystawę „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało”. 15.10.25 08:45:47

Radio Kolor Dzień barwny Bardzo przyjemna wystawa została otwarta
w Zamku Królewskim w Warszawie.​ „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało”.
15.10.25 11:40:58